Vitamine A, welke gebruik je?

Die fronsrimpel op je voorhoofd? De kraaienpootjes rondom je ogen of de hangende huid van je wangen? Nee, die kun je helaas niet wegsmeren. Echt niet. Maar dat betekent niet dat je je huid er niet jonger uit kunt laten zien met huidverzorging. Het vergt wat uithoudingsvermogen, maar het kan écht. En wist je dat vooral pigmentvlekken en een doffe grauwe tint je ouder doen lijken? Om te voorkomen dat je een fortuin uit gaat geven aan zinloze producten, zal ik een aantal blogs schrijven over ingrediënten waarvan aangetoond is dat ze huidverjongend werken. En dan begin ik met het ingrediënt waarnaar het meeste onderzoek is gedaan: vitamine A.

Wat doet vitamine A nu eigenlijk?

Van het vitamine A-zuur dat alleen op recept te krijgen is, staat onomstotelijk vast dat het huidverjongend werkt. Het ingrediënt verbetert de huidstructuur; rimpels als gevolg van zonbeschadiging nemen af in diepte en in aantal. De stof stimuleert namelijk een gezonde celdeling en de productie van collageen en elastine. Daarbij worden MMP’s (enzymen die collageen en elastine afbreken) geremd. Zeer waarschijnlijk verlengt vitamine A-zuur ook de levensduur van fibroblasten. Alsof dat nog niet genoeg is, kunnen vervelende pigmentvlekken minder zichtbaar worden. Een nadeel van de medicinale vorm van vitamine A-zuur is dat het de huid flink kan irriteren. Maar de laatste jaren is er ook veel duidelijk geworden over de werking van allerlei varianten van de vitamine. Om je wegwijs te maken, heb ik de bekendste onder elkaar gezet. Wat doen deze stoffen voor je huid en hoeveel moet er in je product zitten?

Retinylpalmitaat: de minst efficiënte vorm

Dit is naar mijn mening de minst efficiënte vorm van vitamine A. Dit ingrediënt moet drie keer door de huid omgezet worden voordat het zijn werk kan doen. En grofweg geldt: hoe meer omzettingen nodig zijn, hoe minder werkzaam een stof. Retinylpalmitaat is bovendien extreem gevoelig voor zonlicht. Onder invloed van zonlicht loopt de werking niet alleen snel terug, er kunnen ook vrije, schadelijke radicalen in de huid ontstaan. Heb je een product met retinylpalmitaat, gebruik het dan liever alleen ’s nachts. Ondanks deze nadelen kiezen veel producenten uiteindelijk toch voor het ingrediënt omdat deze variant beter bestand is tegen warmte dan bijvoorbeeld het meer bekende retinol. Desondanks is de stabiliteit beperkt; de houdbaarheid varieert in onderzoeken tot maximaal een half jaar na productie. Als je perse dit ingrediënt wilt gebruiken, kies dan een product waaraan ook antioxidanten toegevoegd zijn. En bedenk: hoe minder water in het product zit, hoe beter. Uiteraard is het ook een must dat  een airless verpakking is gebruikt. De wat betere onderzoeken waarin een verjongend effect werd aangetoond, gebruikten concentraties van rond de 1%. In Europa wordt echter in gezichtsproducten een concentratie van 0.3% geadviseerd, en het zal niet lang duren voordat hoger ook niet meer is toegestaan.

Retinylpropionaat: beperkt onderzocht

Ook bij deze vorm van vitamine A zijn er drie omzettingen in de huid nodig. Toch lijkt het een betere keuze dan retinylpalmitaat omdat dit ingrediënt makkelijker in de huid dringt. Dat heeft waarschijnlijk te maken met de grootte van het molecuul. Voor de gevoelige huid die niet tegen de andere derivaten van vitamine A-zuur kan, is het mogelijk een goede optie. Het onderzoek naar de effectiviteit van dit ingrediënt is echter gering. Het enige onafhankelijke onderzoek bij mensen dateert van 1998, en liet geen significante werking zien bij rimpels; wel bij acne.

Retinol: ga alleen voor vers

Retinol kan huidverjongend werken. Van alle vormen van vitamine A die in cosmetica gebruikt mogen worden, is er naar retinol het meeste onderzoek gedaan. Maar de catch is wel dat de goed uitgevoerde onderzoeken zijn gedaan met ‘vers’ retinol en in concentraties van 0.4%-1% of hoger (het is zo’n tien tot twintig keer minder werkzaam dan tretinoïne). En in Nederland geldt net als voor retinylpalmitaat een bovenmarge van 0.3% voor gezichtsproducten. Daar komt nog eens bij dat de kans dat  retinol nog werkzaam is als het uiteindelijk in je badkamer staat, niet erg groot is. Deze vorm van vitamine A doet alleen wat voor de huid als je het gebruikt voordat het geoxideerd is; en dat is razendsnel. Dat gebeurt niet alleen door lucht en licht, maar ook door zon, water en zelfs door de oxidatie van oliën. Gebruik retinol daarom ook niet overdag. De meeste kans op resultaat heb je trouwens als retinol ingekapseld is. Als er dan ook wat meer olie dan water én wat extra antioxidanten zijn toegevoegd, houdt het ingrediënt misschien wel een paar maanden – mits koel bewaard en goed verpakt. Bij ingekapselde retinol kun je overigens nooit een echt hoge concentratie in je product krijgen. Staat er op de verpakking  ‘met 1% ingekapseld retinol’ dan komt dit waarschijnlijk overeen met slechts  0.07% retinol. Niet-ingekapseld is retinol bij kamertemperatuur in verkeerde verpakking soms al na enkele dagen afgebroken. In een goede formule, en ingekapseld, kan er bij kamertemperatuur na een jaar nog 40% over zijn. Maar dan is wel sprake van compleet zuurstofvrije en beschermde omstandigheden. In een ander onderzoek was er bij ingekapseld retinol na drie maanden, en bewaard bij 4 graden, nog maar veertig procent activiteit over. Bij kamertemperatuur was dat nog slechts twintig procent. In een simpele emulsie (crème) was na drie maanden alles afgebroken. (zie studies 1, 2, 3) Mijn advies kortom: laat producten met retinol lekker staan, tenzij je zeker weet dat het vers is.

Retinaldehyde: in theorie heel werkzaam

Retinaldehyde hoeft maar een keer omgezet te worden voordat het zijn huidverjongende werk kan doen. Dat maakt het in theorie werkzamer dan retinol. Ik zeg ‘in theorie’ omdat het nog niet zo lang bestaat, en er nog niet zoveel onderzoek naar dit ingrediënt is gedaan. In twee gerandomiseerde onderzoeken bij respectievelijk 229 en 125 mensen had 0.5% retinaldehyde een vergelijkbaar effect als 0.05% tretinoïne met minder irritatie. Er is nog weinig onderzoek naar de stabiliteit gedaan, maar het lijkt stabieler te zijn dan retinol. Toch zal het ingrediënt nog wel gevoelig zijn voor oxidatie, dus het moet wel verpakt zijn in een airless dispenser, koel bewaard zijn, en snel na productie gebruikt worden. Retinaldehyde wordt nog werkzamer als je het gebruikt in combinatie met glycolzuur volgens een onderzoek.

Retinyl retinoate: nieuwkomer

Dit is ook een nieuwe variant van de vitamine. Buiten het feit dat we weten dat het maar een keer omgezet hoeft te worden, is er weinig bekend over de effectiviteit en stabiliteit in vergelijking met retinaldehyde. De enige onderzoeken zijn afkomstige van de makers zelf uit Korea. Retinyl retinoate is wel stabieler dan retinol. Theoretisch zijn beide ingrediënten een betere keuze dan retinol en retinylpalmitaat.

Hydroxypinacolone retinoate: stabiele, milde vorm

Hydroxypinacolone retinoate is een van de nieuwste vormen van vitamine A. Het verschilt van de eerder besproken ingrediënten, in het vermogen om direct op de receptor aan te grijpen, en kan dus net als tretinoïne direct zijn werk doen. Maar door zijn moleculaire opbouw is deze stof een stuk stabieler en minder irriterend. Naar hydroxypinacolone retinoate is nog weinig onderzoek gedaan. Maar je kunt wel veel meer over de werking vinden als je in medische artikelen zoekt naar de werking van picolinic  acid-substituted  esters van 9-cis retinoic acid. (wat hydroxypinacolone retinoate is). Uit dergelijke onderzoeken komt bijvoorbeeld naar voren dat deze ester wondgenezing versnelt en collageenopbouw stimuleert, afbraak van elastine en collageen voorkómt en de vorming van MMP’s vermindert, en dat alles zonder de irritatie. Ondanks dat hydroxypinacolone retinoate veel stabieler lijkt te zijn dan de andere vitamine A-vormen, ligt oxidatie nog steeds op de loer.

Geduld…

Als laatste is het heel goed je te realiseren dat de werking van vitamine A-zuur ook heel afhankelijk is van jouw huid. Waar dat exact aan ligt, weten we niet goed, maar het is soms gewoon uitproberen. Heb dan wel even geduld, het echte huidverjongende effect treedt meestal pas na vier tot zes weken smeren op.

Tips om te onthouden:

• Een product met vitamine A-zuur hoort luchtdicht verpakt te zijn.
• Een vitamine A-zuur is stabieler als er minder water en meer olie/siliconen zijn toegevoegd. Bij voorkeur geen heel hoge concentratie plantaardige olie in verband met het risico op oxidatie.
• Parfum is niet alleen slecht voor je huid, maar beïnvloedt ook de stabiliteit van vitamine A-zuur. Kies voor ongeparfumeerd dus.
• Ga voor een product waaraan ook nog kalmerende stoffen/antioxidanten zijn toegevoegd.
• Hoe koeler je het product bewaart, hoe beter het behouden blijft.

Groetjes, Jetske Onderzoekarts cosmetische dermatologie