Wat helpt tegen muggen (deel 2: DEET)

Vorige week heb ik je verteld hoe je muggenbulten het beste kunt verzorgen. Ook heb ik je uitgelegd waarom die vervelende stoorzenders jouw huid misschien aantrekkelijker vinden dan de huid van je partner. Nu wil ik je graag wat meer vertellen over het gebruik van antimuggenmiddelen met DEET. Daarover bestaat nogal wat onrust en daarover krijg ik veel vragen. Hoe zit het met de veiligheid van die producten. En zijn er alternatieven?

 

Om met de deur in huis te vallen: ik ben persoonlijk geen fan van producten met DEET. Eigenlijk zou ik deze stof liever niet op mijn huid gebruiken. Maar ik ben wel fan van verre reizen. Ook naar tropische gebieden waar knokkelkoorts (dengue) voorkomt, gele koorts, malaria of waar het zika-virus heerst. En al die vervelende ziekten worden overgedragen door muggen. Er zijn dan niet zoveel andere opties die even effectief werken als DEET. En dan wegen de voordelen van het middel wat mij betreft in dit geval zwaarder dan de mogelijke nadelen.

Verontrustende berichten

Antimuggensprays en -lotions met DEET zijn wereldwijd nog altijd de meest gebruikte en meest doeltreffende middelen tegen insecten die infectieziekten kunnen overbrengen. De stof DEET (N,N-diethyl-m–toluamide) is al sinds de jaren vijftig verkrijgbaar. Het product werd in de veertiger jaren ontwikkeld en ingezet door het Amerikaanse leger bij militairen. Na enkele verontrustende praktijkverhalen over (ernstige) gezondheidsklachten bij kinderen die DEET hadden gebruikt eind jaren tachtig, is er veel te doen geweest over de veiligheid en toxiciteit van de stof. Hoe zit het precies?

Zo werkt DEET

DEET is geen muggendodend gif. De stof zorgt er ‘slechts’ voor dat de mug niet meer op je huid wil landen voor een bloedmaaltje. Het is niet exact duidelijk hoe dit werkt, maar bepaalde receptoren op de antennes van de dieren worden als het ware geblokkeerd, waardoor ze ons niet goed meer kunnen waarnemen. Ook wordt voorkomen dat ze ons willen bijten.

Er bestaan heel veel verschillende middelen met DEET, in uiteenlopende concentraties. De concentratie van de stof bepaalt niet zozeer hoe krachtig het middel werkt, maar vooral hoe lang. Zo bieden sprays en lotions met 10% DEET ongeveer drie uur bescherming, bij 15 tot 20 % loopt dit op tot een uur of vier, vijf en producten met 30% DEET houden wel minstens zes uur aan.

In risicogebieden met bijvoorbeeld malaria is het belangrijk een product te kiezen met minimaal 30% DEET. Maar producten met meer dan 40% worden afgeraden vanwege de mogelijke gezondheidsrisico’s. Ben je zwanger of geef je borstvoeding, dan luidt het advies om niet meer dan 30% van de stof te gebruiken op de huid. Datzelfde geldt voor kinderen van twee jaar of jonger. Het is verder belangrijk om bij jonge kinderen het middel niet op de handen of in het gezicht te smeren, om te voorkomen dat ze het in hun ogen of mond krijgen. Want dan wil je niet; DEET kan bij inname giftig zijn.

Bijwerkingen en risico’s van DEET

In enkele studies die ik over het gebruik van DEET las werden de verschillende beschreven neveneffecten van de afgelopen jaren nog eens onder elkaar gezet. Dat maakt op het eerste gezicht meteen een vervelend lijstje. Van zenuwklachten en zelfs stuiptrekkingen tot uiteenlopende huidklachten en irritatiereacties. Bij de meeste van die meldingen was wel sprake van orale inname of verkeerd (overmatig) gebruik.

Daarom stellen onderzoekers dat antimuggenmiddelen met DEET bij normaal, uitwendig gebruik volgens de voorschriften veilig zijn en geen gezondheidsgevaar vormen. Persoonlijk denk ik dat het goed zou zijn als we meer te weten komen over de echt langetermijneffecten van de stof, en over de écht veilige maximale doses. Want daarover is nog lang niet alles bekend.
Ook is het goed dat er steeds meer productvarianten zijn en worden ontwikkeld met een soort ingekapselde vorm van DEET. Die blijven langer op de huid zitten en worden minder makkelijk opgenomen.

Pas op met horlogebandjes en je zonnebrandcrème

Maar nog afgezien van de bijwerkingen en gezondheidseffecten van DEET vinden veel mensen – waaronder ikzelf – de middelen onplezierig in gebruik. De geur, het aanbrengen, het gevoel op de huid…  En wist je dat bijvoorbeeld ook horlogebandjes of telefoons van het spul kunnen beschadigen? En een lekkend flesje in je bagage wil je ook niet, geloof me. Het kan het materiaal van je koffer bijvoorbeeld oplossen of synthetische vezels van kleding.

Een ander vervelend nadeel: de werking van zonnebrandcrèmes kan sterk verminderen door het gebruik van DEET op je huid. Als je beide producten naast elkaar wilt aanbrengen, dan moet je eerst zonnebrandcrème op je huid smeren, en dit laten intrekken. Ik las dat er inmiddels ook middelen worden ontwikkeld die én tegen muggen beschermen én tegen uv-straling.

Alternatieve en natuurlijke stoffen

Zijn er trouwens alternatieven voor DEET? Ja, die zijn er wel. Misschien heb je er zelf ook weleens naar gezocht. Dan ben je waarschijnlijk namen tegengekomen als icaridine, IR3535 en permethrine. Dat laatste is een stof die vooral gebruikt wordt voor de impregnatie van bijvoorbeeld kleding en klamboes, en het zit ook in antiluizenshampoos.

Daarnaast wordt er – vooral de laatste jaren – veel onderzoek gedaan naar natuurlijke insectenwerende middelen. De meest bekende en onderzochte zijn middelen op basis van eucalyptusolie, vaak met citroen of lemon. Een andere stof die je veel tegenkomt is neem of neemolie (van de boom Azadirachta indica uit India).
Ik ben persoonlijk voorzichtig met deze plantaardige ingrediënten op mijn huid, die onder invloed van de zon ook vervelende reacties kunnen geven. De werking tegen muggen is bovendien uiteindelijk toch minder en minder lang dan de chemische middelen die beschikbaar zijn. En die citronellakaarsjes, speciale citroenbandjes en wierook zijn leuk hoor, maar weinig doeltreffend helaas. Hetzelfde geldt voor elektrische zoemers en vitamine B-tabletten.

Interesse voor bacteriën

Zelf hoop ik dat het onderzoek naar ons huidmicrobioom de komende jaren snel nieuwe inzichten en mooie toepassingen zal opleveren, ook op dit gebied. In de vorige blog vertelde ik jullie al hoe huidbacteriën, en daarmee lichaamsgeur, een belangrijke rol spelen in de aantrekkingskracht van de insecten. Er wordt daarom veel onderzoek gedaan naar het ‘manipuleren’ van die huidbewoners. Kun je bijvoorbeeld de samenstelling van je bacteriën veranderen zodat de geur van de huid zo verandert, dat muggen niet meer geïnteresseerd zijn. Kan dat bijvoorbeeld met voeding, met cosmetica of met probiotica?

Het onderzoek hiernaar is in volle gang, vooral met het oog op het terugdringen van de enorme aantallen slachtoffers van ziekten als malaria. Ik verwacht daar nog best veel mooie ontdekkingen van. Ik hou jullie in ieder geval op de hoogte.

 

Groetjes,

Jetske

Onderzoekarts cosmetische dermatologie

[sg_popup id=”129″ event=”onload”][/sg_popup]