Betekent weinig zon
automatisch ook (te)
weinig vitamine D?

Hoewel uv-straling nodig is voor de aanmaak van vitamine D, komen in gebieden waar meer dan voldoende zon is, toch gewoon tekorten voor. En omgekeerd worden gezonde vitamine D-waarden gevonden bij mensen die maandenlang niet blootgesteld zijn aan zonlicht. Hoe zit dit precies en hoe kun je je vitamine D-niveau nu het beste op peil houden? In dit overzichtsartikel worden alle onderzoeken hiernaar op een rijtje gezet en besproken.

Verschillende redenen waarom mensen weinig zonlicht krijgen

Er zijn verschillende redenen aan te wijzen waarom mensen soms maar weinig zonlicht zien. Dat kan door het werk dat ze dagelijks doen, bijvoorbeeld diep onder de grond of onder water in een onderzeeboot. Maar ook woonplaats en het klimaat waarin je leeft kunnen bepalend zijn voor de mate van zonblootstelling in het jaar. Verder kan religie een rol spelen, omdat mensen bijvoorbeeld bedekt over straat gaan. De auteurs van dit artikel verzamelden 41 studies naar het effect van dit soort omstandigheden op de vitamine D-aanmaak.

Welke rol speelt het seizoen op de vitamine D-spiegels?

In de meeste onderzoeken naar de invloed van de seizoenen op de vitamine D-aanmaak is vooral gekeken naar het verschil tussen de winter- en zomermaanden. In bijna al deze studies werden hogere vitamine D-waarden gevonden in de zomer. Meer dan de helft van de onderzoeken vond plaats in een land of stad waar de uv-straling in de winter onvoldoende is om vitamine D in de huid aan te maken. Opvallend genoeg zorgde dat dus niet automatisch tot vitamine D-tekorten bij de onderzochte deelnemers in de studies. Volgens de auteurs ligt een mogelijke verklaring hiervoor in de opslag van D in het lichaam. In de wintermaanden zou de opgeslagen vitamine kunnen zijn vrijgekomen. Een andere verklaring is dat de dosis uv-straling misschien toch minder invloed heeft op het vitamine D-niveau dan wordt gedacht. Die theorie wordt ondersteund door een andere opvallende bevinding: mensen in zonnige landen hebben niet per definitie een hoog vitamine D-niveau.

Hebben mensen die dichtbij de Noordpool of Zuidpool wonen een tekort aan vitamine D?

Bewoners van plaatsen dicht bij de Noord- of Zuidpool hebben ieder jaar te maken met een lange periode met weinig zonlicht. Deze groep is daarom interessant om te onderzoeken. Uit de beschikbare studies onder bewoners uit deze gebieden bleek dat een kwart in de winterperiode toch nog gewoon voldoende vitamine D in het lichaam had. Voor sommigen lag de verklaring hiervoor in hun dieet rijk aan vitamine D.

Zorgt het dragen van bedekkende kleding voor vitamine D-tekorten?

Kleding die een groot deel van de huid bedekt, lijkt de aanmaak van vitamine D wel duidelijk te verhinderen. In bijna al het onderzoek naar het vitamine D-niveau bij gesluierde vrouwen werd een vitamine D-tekort gevonden.

Vitamine D-tekort door je werkplek, kan dat?

Ook de plaats waar wordt gewerkt, kan van invloed zijn op de hoeveelheid zonlicht waaraan je wordt blootgesteld, en daarmee op de hoeveelheid vitamine D in het lichaam. Mijnwerkers, fabrieksarbeiders en bemanningen van een onderzeeboot blijken over het algemeen te weinig vitamine D in het lichaam te hebben, zo blijkt uit beschikbare onderzoeken.

Extra vitamine D liever door voeding dan door extra zon

Op basis van al het onderzochte materiaal concluderen de auteurs van dit overzichtsartikel dat zonlicht het vitamine D-niveau in het lichaam verhoogt. Maar dat het vitamine D-gehalte ook voldoende kan zijn in perioden waarin er geen uv-straling is. Het is volgens hen wel zorgelijk dat vitamine D-niveaus bij veel mensen vaak te laag zijn, ook in de zomer. Meer zonlicht lijkt kortom niet de oplossing voor dit probleem. Sterker nog, ook in landen waar voldoende zon is, komen dus vitamine D-tekorten voor. Volgens de onderzoekers is het beter om te zorgen voor extra vitamine door gezonde voeding.

Titel: Limited exposure to ambient ultraviolet radiation and 25-hydroxyvitamin D levels: a systematic review

Jaar:  2015

Auteurs: S.A. Rice, M. Carpenter, A. Fityan, L.M. Vearncombe, M. Ardern-Jones, A.A. Jackson, C. Cooper, J. Baird, E. Healy

Link

Wat als je de hele dag op
kantoor zit …

Zelfs in een zonnig land als Australië komen ‘gewoon’ vitamine D-tekorten voor. Mensen met een kantoorbaan lijken bijvoorbeeld extra risico te lopen. Deze groep komt weinig in de zon; een belangrijke bron van vitamine D.

In deze studie onderzochten Australische wetenschappers bij mensen die grotendeels binnen zitten de veranderingen in de vitamine D-spiegels in de verschillende seizoenen. Ook wilden ze weten of verschil in blootstelling aan de zon, dieet, sport- en buitenactiviteiten en huidtype binnen deze groep van invloed zijn.

Vitamine D aan het einde van de winter en de zomer

Bij 103 mensen met een kantoorbaan in Sydney werd hiervoor aan het einde van de zomer (eind maart in Australië) de vitamine D-status gemeten in het bloed. 71 van hen werden aan het einde van de wintermaanden (dat is daar laat in augustus) opnieuw onderzocht.

Veel mensen kampen met een vitamine D- tekort

Ongeveer dertig procent van de deelnemers bleek aan het einde van de zomer een tekort aan vitamine D te hebben. Na de winter was dat ruim veertig procent. Een probleem dat vooral bleek te spelen bij de mensen met een donkerder huidtype. Deze resultaten waren toch wat opvallend, omdat ongeveer dezelfde percentages tekorten worden gevonden voor de totale populatie van Australië.

De onderzoekers berekenden dat niet alleen huidtype een rol speelde bij de aanmaak van vitamine D, maar ook de tijd die deelnemers doorgebracht hadden in de zon, de hoeveelheid onbedekte huid en de consumptie van vette vis. Ook bleek een hoge concentratie vitamine D in het bloed aan het einde van de zomer samen te gaan met een hoge concentratie vitamine D in de winter. Opmerkelijk genoeg bleek het gebruik van zonnebrandcrème juist samen te gaan met een hoger vitamine D gehalte. Een verklaring hiervoor was volgens de onderzoekers dat deze groep ook meer in de zon kwam.

Meer vis eten, vaker naar buiten

Vitamine D-tekorten komen ook in zonnige gebieden als Australië voor. En niet alleen bij kantoormensen. Voeding rijk aan vitamine D, zoals vette vis, en daarnaast sport (buiten) zijn volgens de onderzoekers aan te bevelen om voldoende vitamine D in het lichaam te hebben.

Liever supplementen bij tekort vitamine D dan zon

Ook in dit recente artikel van Duitse specialisten wordt nog eens onderstreept dat meer zon geen oplossing is bij een vitamine D-tekort. Meer zonblootstelling zorgt voor een verhoogde kans op huidschade zoals huidkanker. De voordelen van een verhoogde vitamine D-aanmaak wegen helaas niet op tegen dit risico. Het aanvullen van de vitamine via voeding en supplementen heeft daarom de voorkeur.

Titel: Determinants of vitamin D status of healthy office workers in Sydney, Australia

Jaar:  2019

Auteurs: Fayet-Moore F, Brock KE, Wright J, Ridges L, Small P, Seibel MJ, Conigrave AD, Mason RS.

Link

Titel: Vitamin D and UV protection

Jaar:  2017

Auteurs: Stege H, Schwarz T.

Link

Vitamine D-tekorten
door gebruik
zonnebrandcrèmes?

In de afgelopen jaren is er veel aandacht voor een tekort aan vitamine D. Een probleem dat wereldwijd wordt gezien, en dat in verband wordt gebracht met verschillende chronische ziekten. Vitamine D wordt aangemaakt in de huid onder invloed van zonnestraling. En omdat zonnebrandcrèmes deze straling tegenhouden, is de vraag of een gebrek aan vitamine D mogelijk het gevolg kan zijn van het toenemende gebruik van zonnebrandproducten.

Metingen vitamine D in het bloed

In deze studie, uitgevoerd in Rio de Janeiro in de wintertijd, werden de vitamine D-niveaus van 95 gezonde vrijwilligers onderzocht na zonblootstelling. Een groep gebruikte daarbij een zonnebrandproduct met SPF 30, een andere groep gebruikte niets en er was een controlegroep die niet werd blootgesteld aan de zon. Het vitamine D-gehalte in het bloedplasma werd vervolgens bij alle personen aan het begin en na 24 uur gemeten.

Niet minder vitamine D als je je insmeert

De onderzoekers vonden geen verschil in de vitamine-D-spiegels tussen de groepen die mét en zonder zonnebrandcrème op hun huid waren blootgesteld aan de zon. Het insmeren zorgde dus niet voor minder aanmaak van vitamine D in de huid. Maar de onderzoekers vonden wél een significant verschil tussen de groep die niet in de zon was geweest en de groep die zonnebrandcrème had aangebracht op de huid: bij de groep die niet aan zon was blootgesteld werd een lager vitamine D-gehalte gemeten.

Vitamine D-tekort en veranderde leefgewoonten

Hoewel de onderzoekers benadrukken dat het hier om slechts een kleine studie gaat, concluderen zij dat normaal gebruik van zonnebrandcrème de aanmaak van vitamine D niet in de weg lijkt te staan. De ‘epidemie’ aan vitamine D-tekort op de wereld kan volgens hen daarom ook niet zomaar worden verklaard met het gebruik van zonnecrèmes. De toename van mensen met een vitamine D-tekort moet misschien eerder gezocht worden in onze veranderde voeding- en leefstijlgewoonten. Ze noemen daarbij als voorbeelden de komst van overdekte winkelcentra, ruimten met airconditioning en autogebruik. Factoren die ervoor zorgen dat we minder vaak worden blootgesteld aan uv-straling.

Titel: Evaluation of vitamin D plasma levels after mild exposure to the sun with photoprotection

Jaar:  2019

Auteurs: Luiza Alonso Pereira, Flávio Barbosa Luz, Clívia Maria Moraes de Oliveira Carneiro, Ana Lucia Rampazzo Xavier, Salim Kanaan, and Hélio Amante Miot

Link

Houdt zonnebrandcrème
de aanmaak van
vitamine D tegen?

Het gebruik van zonnebrandcrèmes beschermt de huid tegen schade en huidveroudering. Maar wat is eigenlijk het effect van die zonbescherming op de aanmaak van vitamine D in de huid? In dit artikel bespreken de auteurs al het wetenschappelijk onderzoek dat hiernaar is gedaan.

Nadelige effecten van zonnefilters op vitamine D-aanmaak

De auteurs constateren dat er geen groot, gecontroleerd onderzoek bekend is, dat aantoont dat het gebruik van zonnebrandcrèmes vitamine D aanmaak voorkomt. Wel vonden de wetenschappers drie kleinere studies waarin werd gevonden dat zonnefilters nadelig kunnen zijn voor de vorming van vitamine D. In twee van die studies ging het om experimenten die niet ‘buiten’ plaatsvonden. De proefpersonen werden namelijk in een laboratoriumopstelling blootgesteld aan uv-straling. Hoewel de resultaten van deze studies waardevol zijn, kunnen deze niet een-op-een vertaald worden naar de praktijk. In dit artikel (link naar volgende artikel) wordt één van deze onderzoeken beschreven.

De derde studie waarin een nadelig effect van zonnebrandcrèmes werd beschreven, werd uitgevoerd onder ex-huidkankerpatiënten. Deze groep beschermde zich met een zonnebrandproduct, en werd vergeleken met gezonde proefpersonen die zich niet insmeerden. In deze studie leek het gebruik van zonnebrandfilters te zorgen voor een lager gehalte aan vitamine D. De auteurs plaatsen echter ook kanttekeningen bij deze bevinding. Want het is goed mogelijk dat de ex-patiënten vaker de zon vermeden dan de gezonde mensen uit de controlegroep.

Met zonnebrandcrème juist vaker en langer in de zon?

De auteurs vonden ook studies waarin géén effect van zonnebrandcrèmes werd gemeten op de aanmaak van vitamine D. In twee ervan werd zelfs aangetoond dat proefpersonen die zonnefilters gebruikten een hóger vitamine D-niveau hadden dan deelnemers die niet werden ingesmeerd. Een verklaring hiervoor zou kunnen zijn dat zonnebrandcrèmes toch vaak worden gebruikt door mensen die veelvuldig in de zon liggen om bruin te worden.

Een andere studie die werd meegenomen in het artikel liet wél een sterk verband zien tussen lagere vitamine D-niveaus en het vermijden van de zon, het niet naar buiten gaan of het dragen van beschermende kleding.

Zonnefilters kunnen aanmaak vitamine D blokkeren, maar…

De auteurs concluderen dat zonnefilters de aanmaak van vitamine D in de huid kunnen blokkeren. Maar ze voegen daaraan toe dat dit bij normaal gebruik onder reële omstandigheden (dus buiten het laboratorium) nooit is aangetoond.

Zij wijzen erop dat mensen in het gewone leven minder zonnebrandcrème gebruiken dan de hoeveelheid van 2 mg per vierkante centimeter huid die volgens de richtlijnen in experimenten wordt aangebracht. Hierdoor zal volgens de onderzoekers nog voldoende aanmaak van vitamine D in de huid plaatsvinden. Ook denken ze dat mensen die zonnebrandfilters gebruiken gewoon vaker in de zon komen dan mensen die zich nooit insmeren.

Recent onderzoek

Recent is in the British Journal of Dermatology een nieuwe studie gepubliceerd waarin dezelfde conclusie konden worden getrokken. Zonnebrandcrèmes voor dagelijks gebruik staan de aanmaak van vitamine D niet in de weg. Zelfs niet wanneer ze optimaal worden gebruikt en aangebracht.

Titel: Does chronic sunscreen use reduce vitamin D production to insufficient levels?

Jaar:  2009

Auteurs: M. Norval, H.C. Wulf

Link

Titel: Sunscreen photoprotection and vitamin D status

Jaar:  2019

Auteurs: T. Passeron R. Bouillon V. Callender T. Cestari T. Diepgen A.C. Green J. van der Pols B.A. Bernard F. Ly F. Bernerd L. Marrot M. Nielsen M. Verschoore N.G. Jablonski A.R. Young

Link

Betekent dikker
smeren minder
vitamine D-aanmaak?

Voor een goede bescherming van de huid tegen de stralen van de zon, is het belangrijk dat je je royaal insmeert. Maar kan er dan nog wel vitamine D worden aangemaakt in de huid? Wat is eigenlijk het effect van de dikte van de laag zonnebrandcrème die je smeert? Betekent dikker smeren minder vitamine D-aanmaak?

Dikke laag, dunne laag

Voor dit experiment werden vier groepen van zeven deelnemers gevormd. Een groep werd dik ingesmeerd volgens de richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) van 2 milligram zonnebrandcrème per vierkante centimeter huid. De tweede groep gebruikte driekwart van die hoeveelheid, namelijk 1,5 mg per vierkante centimeter huid. Groepen drie en vier smeerden weer een beetje dunner, respectievelijk de helft (1.0 mg per cm2) en een kwart (0,5 mg per cm2). Er was ten slotte ook een controlegroep die niet werd ingesmeerd.

Alle proefpersonen werden vervolgens twintig minuten lang blootgesteld aan een vaste hoeveelheid uv-B-straling. Deze procedure werd vier keer herhaald, met een onderbreking van twee of drie dagen.

Voorafgaand aan het experiment én drie dagen na afloop werd het vitamine D-niveau in het bloed gemeten bij de deelnemers.

Aanmaak vitamine D is afhankelijk van dikte zonnebrandcrème

De onderzoekers vonden inderdaad een duidelijke relatie tussen het vitamine D-niveau en de dikte van de laag zonnebrandcrème die was aangebracht. Bij een afname van de hoeveelheid crème steeg de vitamine D-spiegel exponentieel. Wanneer zonnebrandcrème volgens de richtlijn was aangebracht was de toename van vitamine D, onder invloed van uv-B-licht, vier keer lager dan wanneer geen zonnebrandcrème was gebruikt.

Titel: The relation between sunscreen layer thickness and vitamin D production after ultraviolet B exposure: a randomized clinical trial

Jaar:  2012

Auteurs: A. Faurschou, D.M. Beyer, A. Schmedes, M.K. Bogh, P.A. Philipsen and H.C. Wulf

Link

Het effect van
uv-A-filters op de
aanmaak van vitamine D

De zon zendt verschillende stralen uit, waaronder uv-A en uv-B. De laatste is essentieel voor de aanmaak van vitamine D in de huid. Zonnebrandcrèmes zijn bedoeld om deze straling tegen te houden. Wat doet dat met de aanmaak van vitamine D in de huid? In verschillende studies is ondertussen aangetoond dat normaal gebruik van een zonnebrandproduct de aanmaak van vitamine D niet in de weg hoeft te staan. Zo ook in deze studie. Maar de onderzoekers keken ook naar het effect van verschillende zonnebrandcrèmes met een SPF van 15, met zowel een hoge als lage beschermingsfactor tegen uv-A (UVA-PF).

Verschillende producten en insmeerroutines

Voor het onderzoek werden drie groepjes van Poolse deelnemers gevormd die een week zonvakantie hielden op het eiland Tenerife. De eerste groep van twintig personen kreeg een zonnebrandproduct met SPF 15 en een lage uv-A-factor mee. Het product moest volgens de instructies van de onderzoekers worden gebruikt. Zij hielden daarbij de richtlijnen aan van minimaal 2mg crème per vierkante centimeter huid, en regelmatig bijsmeren. De deelnemers kregen hiervoor drie tubes van 50 mg per dag (in de ochtend, midden op de dag en in de middag). De tweede groep van twintig deelnemers smeerde volgens deze zelfde instructies met eveneens en product met SPF 15, maar dan met een hóge beschermingsgraad tegen uv-A-straling.

De derde groep van 22 mensen kon zich tijdens het verblijf naar eigen inzicht insmeren met bovendien een eigen meegebracht product. Deze groep smeerde – zoals verwacht – minder vaak en minder dik, zoals eigenlijk de meeste mensen zonnebrandcrèmes gebruiken. De controlegroep ten slotte werd gevormd door zeventien thuisblijvers in Polen.

Meerdere metingen van vitamine D

Tijdens het onderzoek werd op verschillende momenten het vitamine D-niveau in het bloed gemeten. Zowel voor als na de vakantie. De bloedmonsters werden bovendien door twee verschillende laboratoria met verschillende technieken geanalyseerd.

Zoals in eerdere onderzoeken al steeds is aangetoond, vonden ook deze wetenschappers dat het gebruik van zonnebrandcrèmes de aanmaak van vitamine D niet in de weg staat. In alle drie de groepen die een week met zonnebrandcrème op het eiland hadden gezeten, werd er een toename in de vitamine D-spiegels gemeten. In de groep ‘normale’ zonnebrandsmeerders (die dus niet volgens de strenge richtlijnen smeerden) werden wel de hoogste vitamine D-niveaus gevonden. Alleen bij de thuisblijvers in regenachtig Polen werd een daling waargenomen in het bloed.

Een hogere UVA-PF, wel meer vitamine D

Een interessante bevinding was dat er bij de groep met hoge UVA-PF méér vitamine D-aanmaak in de huid werd gezien dan bij de mensen die het middel met de lage beschermingsfactor tegen uv-A. Hoe dat kan? Producten die meer uv-A tegenhouden laten wat meer uv-B door. En meer uv-B betekent dan meer aanmaak van vitamine D.

Hogere UVA-PF, meer bescherming voor de huid …

In talloze laboratoriumopstellingen was al eens gekeken naar de verschillende werking van zonnebrandcrèmes met een hoge en lage beschermingsgraad tegen uv-A (bij eenzelfde SPF van boven de 50) na blootstelling aan uv-straling. In deze experimenten scoorden producten met een hogere UVA-PF beter; deze boden meer bescherming tegen schade aan de epidermis en dermis.

In deze studie (onder bovendien reële omstandigheden) is volgens de onderzoekers nu voor het eerst aangetoond dat een hogere uv-A-bescherming ook voordelig is voor de synthese van vitamine D. Het gebruik van zonbescherming met een hoge UVA-PF is sowieso te verkiezen, vinden zij, want er is toenemend bewijs dat uv-A (vooral UVA1, 340 -400nm) schadelijker is voor de huid dan gedacht. Juist de huidlaag met melanocyten en keratinocyten in ontwikkeling is gevoelig voor deze stralen.

Balans tussen voordelen en nadelen van de zon

De auteurs concluderen dat zonnebrandcrèmes zodanig zouden moeten ontworpen dat er een goede balans ontstaat tussen de vóór- en nadelen van zonnestralen op de huid. Met dit onderzoek hebben zij aangetoond dat dat kan.

Titel: Optimal sunscreen use, during a sun -holiday with a very high UV index, allows vitamin D synthesis without sunburn

Jaar: Mei 2019

Auteurs: A.R. Young 1, J. Narbutt 2 * , G.I. Harrison 1, K.P. Lawrence 1, M. Bell 3, C. O’Connor 3, P. Olson 4, K. Grys 1, K. Baczynska 5, M. Rogowski -Tylman 6, H.C. Wulf4, A. Lesiak 2, P.A. Philipsen 4

British Journal of Dermatology

Link

Pas smeren bij uv-index 3
zodat we voldoende
vitamine D aanmaken?

Het ‘dilemma’ is hier al verschillende keren benoemd. Zonnestraling is de belangrijkste bron voor de aanmaak van vitamine D. Tegelijkertijd betekent blootstelling aan de zon risico’s voor de huid. Best lastig dus om mensen goed te adviseren over veilig zongedrag. Want de zon schijnt niet alle dagen hetzelfde, ieder mens is anders en bovendien maakt het een groot verschil waar je woont. Wanneer is het nu belangrijk om je in te smeren en wanneer juist beter van niet voor de aanmaak van vitamine D?

Volgens de huidige richtlijn van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) wordt smeren (bescherming) belangrijk vanaf een uv-index 3. Waarop is dat precies gebaseerd? Kloppen de huidige adviezen? In dit artikel geven Australische wetenschappers antwoord op die vragen.

Wat is eigenlijk de uv-index

De uv-index, ook wel aangeduid met zonkracht, geeft de intensiteit van de zonnestraling weer. Deze wordt bepaald door de stand van de zon, en niet door de temperatuur zoals je misschien zou verwachten. Naarmate de zon hoger staat, neemt de uv-intensiteit toe. De index varieert dus met de seizoenen, maar ook met het moment van de dag. De hoeveelheid uv-straling wordt daarnaast beïnvloed door bewolking, vocht of stof in de atmosfeer en de hoeveelheid ozon. Daarom kan de uv-index toch hoger zijn op een koele dag dan op een warmere dag in het jaar.

Wat vertelt de uv-index over insmeren?

De zonkracht bepaalt hoe lang de huid kan worden blootgesteld aan uv-straling zonder rood te kleuren. Maar om echt te weten hoe lang dat dan is, is ook je huidtype van belang. Daarnaast spelen dan ook de omstandigheden en de omgeving waarin iemand zich bevindt nog een rol. (Is er schaduw, ligt iemand op een handdoek of loopt de persoon gewoon in de zon).

Of je wel of niet moet smeren kun je niet alleen baseren op de hoogte van de uv-index. Dit hangt namelijk net zo goed af van de hoeveelheid tijd die je in de zon doorbrengt. Bij een index van 6 kan iemand bijvoorbeeld bij ongeveer twintig minuten verbranden. En bij een uv-index 2 wordt de dosis waarmee je verbrandt uiteindelijk ook na 60 minuten bereikt.

Want de dosis uv-B mag dan laag zijn bij een lage zonkracht, je kunt dan nog wel steeds een hoge dosis uv-A op je huid krijgen. En van uv-A weten we inmiddels dat deze ook schade veroorzaakt in de huid.

Uv-index zegt niet meteen alles over de dosis uv-A

De relatie tussen de uv-index en uv-B verloopt lineair. Dat wil zeggen hoe hoger de zonkracht, hoe meer uv-B. Maar de hoeveelheid uv-A kan bij een bepaalde gegeven zonkracht nogal uiteenlopen. Dat kan samenhangen met de hoeveelheid ozon in de lucht, de hoeveelheid bewolking én de stand (hoek) van de zon. De ene dag met uv-index 3 is daarom de andere niet als het gaat om de dosis uv-A-straling, hetzelfde geldt voor de locatie.

Uv-index en de aanmaak van vitamine D

Maar hoe zit het dan met de aanmaak van vitamine D? Een belangrijke reden waarom vaak wordt geadviseerd om bij een uv-index van lager dan 3 onbeschermd in de zon te gaan is om voldoende vitamine D te kunnen aanmaken. De onderzoekers nuanceren dit. Bij een lage zonkracht is er namelijk een lage dosis uv-B. En om voldoende vitamine te kunnen aanmaken in de huid, moet je dan best even wat tijd doorbrengen in de zon, en dan kun je alsnog schade oplopen. Dat geldt vooral voor de wat donkerdere huid. Deze huid maakt minder makkelijker vitamine D aan. En helemaal als de huid misschien grotendeels is bedekt. In het artikel geven de Australische wetenschappers enkele voorbeelden bij verschillende uv-indexen. Volgens hen is het daarom een te zwart-wit advies om te stellen dat je onder de uv-index 3 geen zonnecrème moet gebruiken.

Tijd voor een ‘nieuwe’ uv-index?

De auteurs denken dat het sowieso een goed idee is om de uv-index verder te verfijnen en beter te laten aansluiten op bijvoorbeeld extremere weersomstandigheden die je buiten Europa vindt. De schaal voor de zonkracht loopt nu tot 11+, maar deze kan op sommige plekken in de wereld ook gemakkelijk tot het dubbele komen. Ook zou de duur van de zonblootstelling moeten worden meegenomen in de huidige (insmeer)adviezen. Neemt de zonkracht toe, dan moet je dus óf minder lang in de zon verblijven óf je vaker en meer beschermen, of allebei.

De onderzoekers onderstrepen nog een keer het belang van het dagelijks gebruik van een zonnebrandcrème. Daarmee kan het aantal gevallen van huidkanker echt worden teruggedrongen. Nu wordt zonnebrandcrème vaak alleen ad hoc gebruikt om verbranding te voorkomen. Ze erkennen echter dat hun bevindingen en adviezen uit een zonovergoten deel van de wereld komen (Australië) en dat deze misschien niet voor alle delen van de wereld opgaan.

Titel: Are current guidelines for sun protection optimal for health? Exploring the evidence

Jaar: 2018

Auteurs: Lucas RM, Neale RE , Madronich S , McKenzie RL.

Link

Vitamine D als
aftersun?

Het slikken van een heel hoge dosis vitamine D na verbranding in de zon kan roodheid, zwelling en schade in de huid beperken. Dat blijkt uit een Amerikaans onderzoek. Vitamine D als aftersun, dat zou mooi zijn. Maar hoe werkt dat precies?

Er is wereldwijd ontzettend veel aandacht voor de gevolgen van vitamine D-tekort en het gebruik van supplementen. Een te laag gehalte aan de vitamine wordt inmiddels in verband gebracht met talloze aandoeningen, waaronder hart- en vaatziekten, (winter)depressies, diabetes, neurologische aandoeningen als MS en zelfs kanker. Het wordt steeds duidelijker dat vitamine D in ons lichaam een belangrijke rol speelt in het verloop van ontstekingsreacties en onze afweerrespons.

Kan extra vitamine D in pilvorm dan ook acute ontstekingsprocessen remmen? Om deze theorie te toetsen werd een pilotstudie opgezet naar het effect van vitamine D op een zonverbrande huid. (Een pilotstudie kun je zien als een verkennend vooronderzoek.)

Het effect van een hoge dosis vitamine D3

Voor de studie werd een bescheiden groep van twintig deelnemers onderzocht. De huid van de binnenkant van hun arm werd ‘rood’ bestraald met een uv-lamp. Een uur na deze nagebootste zonverbranding kregen de proefpersonen willekeurig een eenmalige hoge dosis van 50.000, 100.000 of 200.000 IU (IU staat voor international units) vitamine D3 toegediend, óf een placebopil. De deelnemers werden vervolgens op gezette tijden gevolgd; 24 uur, 48 uur, 72 uur en een week na het experiment. Daarbij werd de huid onderzocht op roodheid, zwelling en dikte. Ook werden bloedmonsters genomen.

Snelle afname van ontstekingsreactie door vitamine D

Uit het onderzoek kwam naar voren dat het slikken van vitamine D voor een snelle en duidelijke afname van de ontstekingsreactie in de huid kan zorgen. Het effect was daarbij dosisafhankelijk. De mensen met de hoogste dosis vitamine D bleken het meest duidelijk te profiteren van een positief effect op de huid. 48 uur na de verbranding hadden zij bijvoorbeeld al veel minder last van een ontstekingsreactie. Hun huid was ook minder rood dan de huid van de mensen uit de placebogroep.

Verder werd bij de personen met een hoge dosis vitamine D in het bloed een verhoogde activiteit gemeten van genen die betrokken zijn bij het herstel van de huidbarrière.

Extra slikken tegen of na verbranding?

De onderzoekers kunnen op basis van alleen deze pilotstudie nog geen enkele aanbeveling doen over het (extra) gebruik van vitamine D. Daarvoor is veel meer onderzoek nodig, bij bovendien grotere groepen deelnemers.

De omzetting en opslag van vitamine D in het lichaam zijn complexe processen. Het is bijvoorbeeld niet duidelijk in hoeverre een (te) laag of juist hoog gehalte van vitamine D dat al aanwezig is in het lichaam, een andere dosis zou vereisen.

Een andere vraag zou natuurlijk zijn of je met extra vitamine D misschien ook zonnebrand zou kunnen voorkómen? En hoeveel moet je dan precies slikken?

Extra vitamine D voor risicogroepen

Het slikken van extra vitamine D wordt op dit moment aanbevolen aan specifieke risicogroepen zoals mensen met een donkere huid, ouderen en baby’s die zelf niet voldoende van de vitamine aanmaken. De doses vitamine D die zijn onderzocht in deze verkennende studie zijn echter vele malen hoger dan de hoeveelheid die geadviseerd wordt voor dagelijks gebruik (400 tot 800 IU ofwel 10 tot 20 microgram).

Vervolgstudie

Inmiddels is nog een studie gepubliceerd waarin het idee wordt bevestigd dat vitamine D zou kunnen fungeren als ‘behandeling’ bij huidschade als verbranding. In dit complexe artikel wordt het effect van de vitamine op bepaalde onderdeeltjes van het afweersysteem tot in detail beschreven.

Het is eigenlijk een mooi mechanisme. Vitamine D wordt aangemaakt in de huid, onder invloed van uv-straling. Maar een teveel aan uv-straling geeft weer schade. De huid beschikt daarom over allerlei slimme trucjes om zich hiertegen te beschermen. Bij het opruimen van die schade blijkt vitamine D een belangrijke taak te hebben.

Titel: Oral vitamin D rapidly attenuates inflammation from sunburn: an interventional study

Jaar: 2017

Auteurs: Jeffrey F. Scott , Lopa M. Das , Sayeeda Ahsanuddin , Yuqi Qiu , Amy M. Binko , Zachary P. Traylor , Sara M. Debanne , Kevin D. Cooper, Rebecca Boxer , and Kurt Q. Lu

Link

En in dit artikel lees je een commentaar op de studie: Link

Titel: Vitamin D improves sunburns by increasing autophagy in M2 macrophages

Jaar: 2019

Auteurs: Lopa M. Das , Amy M. Binko, Zachary P. Traylor, Han Peng & Kurt Q. Lu

Link

24 Reacties

↓Klik om reacties te tonen
↓Klik om te verbergen
  • nadine juli 8, 2019 (15:00)

    Hoi Jetske,

    Mag ik vragen welke wenkbrauwpotlood/gel jij gebruikt of welke je zou adviseren om je wenkbrauwen bij te werken?

    Groetjes, Nadine

    • author-avatar
      dr. Jetske Ultee juli 9, 2019 (06:43)

      Natuurlijk mag dat 🙂 Ik gebruik het wenkbrauwpotlood van Anastasia (darkbrown)

      • Nadine augustus 7, 2019 (11:05)

        Hoi Jetske,

        Ik ben eens gaan kijken bij Anastasia maar welke daarvan gebruik je? Echt een potlood of poeder of gel. Ze hebben heel veel verschillende. Alvast bedankt.

        Groetjes Nadine

        • author-avatar
          dr. Jetske Ultee augustus 7, 2019 (13:16)

          Hoi Nadine,
          Ik gebruik het potlood. De Perfect Brow Pencil wenkbrauwpotlood darkbrown nr. 4 😉

  • Peter juli 13, 2019 (09:57)

    Wat vind je van het Dr. Sam Serum? Het bevat 10% Niacinamide, 5% Azelaic acid, 1% Bakuchiol en 0.2% Hydroxypinacolone Retinoate, het kost €45/30mL.

    Aqua (Water/Eau), Butylene Glycol, Niacinamide, Azelaic Acid, Dicaprylyl Carbonate, Glycerin, Ethoxydiglycol, Cetearyl Alcohol, Dimethyl Isosorbide, Bakuchiol, Tapioca Starch, Benzyl Alcohol, Allantoin, Sodium Stearoyl Glutamate, Xanthan Gum, Phenoxyethanol, Hydroxypinacolone Retinoate, Disodium EDTA, Dehydroacetic Acid, Polymethylsilsesquioxane.

    • Carmen juli 18, 2019 (09:40)

      Daar ben ik ook heel erg benieuwd naar!

    • author-avatar
      dr. Jetske Ultee augustus 1, 2019 (09:47)

      Hoi Peter,

      Ziet er goed uit! Ben benieuwd naar de 5% azelaïinezuur, en wat voor effect het heeft op de huid. Zelf schrijf ik best nog wel eens azelaïnezuurcreme op recept (in hogere concentraties wel) voor aan cliënten in het Skincare Centre. Ik krijg alleen vaak te horen dat het zo blijft prikken en dat de huid er zo droog door aanvoelt.

      • Peter augustus 1, 2019 (14:59)

        Iets wat droog aanvoelt en prikt wil ik juist niet inderdaad. Ik heb een recept voor tretinoine, maar zelfs een hele kleine hoeveelheid 1x per 2 dagen maakt mijn huid erg gevoelig. Als er nog een moisturizer bij moet vind ik het product wel wat te duur dan.

  • Rosa juli 14, 2019 (20:15)

    Wat een ontzettend interessant artikel! Bedankt Jetske!

    • author-avatar
      dr. Jetske Ultee juli 18, 2019 (12:52)

      🙂

  • Anoniem juli 15, 2019 (19:32)

    Hoi

    Wat vindt u van de zonnebrandcreme van dr leenarts. Ik twijfel enormmdoor de alcohol denat erin namelijk.

    https://www.drleenarts.com/product/suncare-spf30/

    • author-avatar
      dr. Jetske Ultee juli 18, 2019 (13:19)

      Hoi,

      Er is gekozen voor een aantal prima zonfilters maar ook voor de zonfilter homosalate. Homosalate zie ik liever niet terug in producten. Onderzoek heeft aangetoond dat deze filter mogelijk door het lichaam opgenomen kan worden en ook nog eens hormoonverstorend werkt. Daarnaast is er toch ook best kans op een (allergische) huidreactie. Voor mij genoeg reden om deze te vermijden.

      • Anoniem juli 19, 2019 (20:00)

        Oke bedankt voor uw advies.

  • Leau juli 24, 2019 (07:29)

    Dag Jetske, wat een super interessant stuk heb je weer geschreven! Momenteel ben ik op vakantie in Thailand (een maand) en ben ik verbrand. Ik heb een enorm lichte huid, blijf in de schaduw (met kleding), ga de zee in met een lange blouse en draag altijd een pet en zonnebril. Daarnaast gebruik ik jouw zonnebrandcrème. Ondanks al deze voorzorgsmaatregelen verbrand ik keer op keer. Ik heb zelfs bepaalde plekken moeten skippen binnen mijn reisplan omdat daar vrijwel geen schaduw zou zijn (denk aan national parken waar je doorheen kan kanoën). Ik baal er enorm van omdat dit nogal een stempel drukt op mijn vakantie. Ik heb gelezen over dat Astaxanthine kan werken maar dit heeft ook enkele dagen nodig om effectief te zijn. Heb jij nog tips die ik op dit moment kan gebruiken? En tips voor de toekomst? Ps. Ik gebruik geen medicijnen die mij overgevoelig voor de zon maken en ben al langer bekend met een zeer gevoelige huid voor zon.

    • author-avatar
      dr. Jetske Ultee juli 26, 2019 (12:28)

      Hoi Leau,

      Dankjewel 🙂 Wat vervelend dat je bent verbrand ondanks je voorzorgsmaatregelen. Astaxanthine kun je het beste van te voren al slikken. Onderzoek laat zien dat het dagelijks slikken van 4 mg al na 2 weken bescherming biedt tegen zonschade.
      Heb je wel eens gedacht aan uv-werende kleding? Misschien kun je dit in Thailand vinden. In de volgende blog kun je een aantal tips vinden: https://www.uncover-skincare.nl/product-advies/als-je-toch-een-beetje-verbrand-bent

  • Denise juli 29, 2019 (08:16)

    Hi Jetske, ik heb veel van je producten en heb er veel baat bij. Door je artikelen ben ik ook vaker (jouw) zonnebrand gaan gebruiken. En ik slik Vitamine D op aanraden van de huisarts bij en Astaxanthine, naar aanleiding van een eerder artikel van jou.

    Nu ben ik vegetariër en ga ik binnenkort een maand naar Namibië. Naast een goede zonnebrand, zonnehoed en mijn gebruikelijke Vit D en Astaxanthine (van Royal Green), vraag ik me af of het verstandig is meer supplementen te slikken? Zo ja, wanneer moet ik beginnen voorafgaand aan de reis? Ik heb een heel licht type huid, vermijd de zon waar kan en ben gevoelig voor pigmentvlekken (heb er al een aantal en ben pas 33 jaar). Wat raad je aan om mij nog beter te beschermen voor een langere reis met heel veel zon? Bijv druivenpitextract of bètacaroteen? Of zijn supplementen niet altijd nodig?

    Groetjes,
    Denise

    • author-avatar
      dr. Jetske Ultee juli 31, 2019 (13:58)

      Hoi Denise,
      Zo te lezen ben je al heel goed bezig! Kies in ieder geval voor een zonnebrandcrème met SPF30 en antioxidanten. Vergeet ook niet om aan het einde van de dag je Moisturizer te gebruiken. Zo vul je je antioxidanten voorraad weer aan. Om te weten of je bepaalde voedingsstoffen tekort komt adviseer ik je dit eens te laten checken. Fijne reis straks in Namibië!

      • Denise september 28, 2019 (06:58)

        Hi Jetske bedankt voor je reactie. Uiteraard gebruik ik van de zonnebrand jouw producten 🙂 Groetjes, Denise

  • Veerle augustus 2, 2019 (23:32)

    Hoi Jetske,

    Is er een bepaald magnesiumsupplement dat je zou kunnen aanbevelen? Naar het schijnt is magnesiumoxide eigenlijk niet zo nuttig om te nemen, maar de supplementen in de apotheek bevatten net dat…

    Verder zit ik nog met een vrij lastig probleem, namelijk ingroeiende haartjes nadat ik mijn benen geschoren heb, en dit ondanks dat ik vaak exfolieër. De haartjes blijven gewoon ingroeien. De dermatoloog raadde me aan een scheermesje met slechts twee mesjes te gebruiken (en dus niet de gebruikelijke 3 of zelfs 5 mesjes), en zonder toegevoegde parfum in de ‘strips’ boven en onder de mesjes (dat van het parfum meer tegen de irritatie dan tegen het ingroeien van de haartjes, want helaas heb ik ook erg snel last van irritatie/roodheid/ kleine huidontstekingen).
    Nu had ik dergelijke mesjes gevonden, en dat hielp inderdaad een heel stuk, hoewel het probleem van de ingroeiende haren niet helemaal weg was, maar veel leefbaarder. Jammer genoeg verdwijnen deze mesjes nu uit het gamma, ook op het internet zijn ze niet meer te koop, ze zijn gewoon gestopt.
    Mijn vraag is nu of jij of iemand anders op de blog nog een bepaald type/merk van scheermesjes kan aanbevelen? Liefst dus zonder irriterende stoffen in de ‘strips’ rond de mesjes, en met zo weining mogelijk mesjes.
    Waxen of epileren heb ik trouwens ook al geprobeerd, maar dat was een regelrechte ramp, met haartjes die heel diep ingroeide (nog een stuk dieper dan met scheren), en die daarbovenop dan nog ontstoken raakte ook. Dus dat is ook geen optie.

    Alvast bedankt.
    Veerle

    • author-avatar
      dr. Jetske Ultee augustus 9, 2019 (09:40)

      Hoi Veerle,

      Dat klopt inderdaad ook is het zo dat magnesium in tabletvorm bij overdosering gemakkelijk darmklachten kan veroorzaken. Persoonlijk kies ik liever voor badderen of smeren. Uit onderzoek blijkt namelijk dat magnesium in zoutvlokken of olievorm heel goed wordt opgenomen door de huid en zo prima de bloedbaan kan bereiken.
      Vervelend dat je last blijft houden van ingegroeide haartjes ondanks alle methodes die je hebt geprobeerd. Je zou kunnen informeren naar laser of licht ontharing bij een huidtherapeute.

  • Margreet augustus 15, 2019 (12:37)

    Hoi Jetske,

    Er zijn zoveel soorten astaxantine te koop. Kun je mij een goed merk adviseren ?

    Alvast bedankt!

    • author-avatar
      dr. Jetske Ultee augustus 19, 2019 (09:01)

      Hoi,
      Er zijn inderdaad veel soorten op de markt. Astaxantine van Solgar kan ik je aanraden 🙂

  • sanne september 12, 2019 (11:59)

    Hoi Jetske
    Wat zou een goed vitamine D supplement zijn? van welk merk en welke dosis?
    Ik las al dat je dit best dagelijks inneemt ipv maandelijks een capsule.

    Alvast bedankt!

    • author-avatar
      dr. Jetske Ultee september 12, 2019 (15:01)

      Hoi Sanne,
      Ik gebruik zelf de Vitamine D spray van het merk D-Lux 3000. Twijfel je of je genoeg vitamine D aanmaakt dan adviseer ik je om bij je huisarts langs te gaan. Die kan testen of je wel of niet een tekort hebt.