Terwijl jij bruin werd, gebeurde er meer dan je denkt

Ken je het verhaal van Icarus uit de Griekse mythologie? Ik moest eraan denken toen ik me afgelopen weken verdiepte in pigmentvorming. We hebben zonlicht nodig en moeten vaker naar buiten. Maar dit gebeurt er in je huid als het te veel wordt.

Nu de zomer echt achter ons ligt, ben ik weer veel gaan lezen over pigmentatie. Wat ik zo fijn vind aan dit soort onderwerpen: hoe meer je erin duikt, hoe meer je beseft hoe ongelooflijk slim ons lichaam eigenlijk is.

Pigmentvlekken waren voor mij lange tijd vooral gewoon pigmentvlekken. Natuurlijk wist ik dat ze te maken hebben met schade door de zon. En ik wist wat er in de huid gebeurt als je bruin wordt. Maar hoe ingenieus dat hele systeem is, daar stond ik eigenlijk nooit zo bij stil.

Waarom ik aan Icarus moest denken

Het deed me denken aan een verhaal uit de Griekse mythologie over Icarus. Icarus en zijn vader Daedalus zaten gevangen. Om te ontsnappen maakte Daedalus vleugels van veren en was. Hij waarschuwde zijn zoon om niet te dicht bij de zon te vliegen. Maar Icarus vloog toch steeds hoger. De was smolt en hij stortte in zee.

Het verhaal staat symbool voor overmoed en het negeren van grenzen. En eigenlijk vind ik dat een prachtig beeld voor hoe ons lichaam met zonlicht omgaat.

Het laatste dat ik hier wil is zedenpreken, hoor. Daglicht is zo belangrijk en uv-licht heeft ook een functie. Maar vlieg je te dicht naar de zon, dan smelten je vleugels. Oftewel: te veel is niet goed. Wat is dan te veel? Eigenlijk vertelt je huid je precies wanneer je over die grens heen gaat …

Je huid geeft net als je lichaam signalen

Het belangrijkste signaal dat je huid je geeft? Bruin worden, hoe gek dat misschien ook klinkt. We vinden een bruin kleurtje vaak mooi en gezond, maar eigenlijk zegt je huid: hé, ik moet mezelf beschermen, want dit wordt te veel.

Dat betekent niet dat bruin worden alleen maar slecht is. Het is juist een ontzettende slimme beschermingsreactie.

Door melanine aan te maken probeert de huid zich namelijk te beschermen. Mensen zeggen ook wel dat je daarmee een soort natuurlijke SPF opbouwt. Dat klopt tot op zekere hoogte, al is die bescherming relatief laag.

En melanine doet bovendien nog veel meer. De aanmaak ervan helpt de huid ook om schade aan het dna te beperken en vrije radicalen te neutraliseren. Zo bijzonder.

Vitamine D: meer zon is niet automatisch beter

Ondertussen gebeurt er nog meer door die zon op je huid. Onder invloed van uv-licht maakt je huid vitamine D aan. En juist daar wordt die zoektocht naar de juiste balans weer interessant. Want vitamine D is superbelangrijk. En ik denk dat heel veel mensen een wat laag vitamine D-gehalte hebben.

Vitamine D speelt op ontzettend veel plekken in het lichaam een rol. Receptoren zitten bijvoorbeeld zelfs in het slaapcentrum van de hersenen.

In Nederland is het in de winter lastig om voldoende vitamine D op te bouwen via zonlicht. In de zomer gaat dat makkelijker. Maar wat veel mensen niet weten, is dat de aanmaak niet eindeloos doorgaat.

Je kunt dus niet denken: ik lig de hele dag op het strand, dus ik bouw waanzinnig veel vitamine D op. Op een gegeven moment trapt het lichaam op de rem. Dat vind ik zo mooi aan het systeem.

Wat zonlicht met foliumzuur doet

Iets anders waar ik me opnieuw in heb verdiept en wat ik ontzettend interessant vind, is foliumzuur (vitamine B11).

Uv-licht kan foliumzuur afbreken. En foliumzuur is juist enorm belangrijk voor allerlei processen in ons lichaam. We kennen foliumzuur natuurlijk vooral doordat vrouwen het rond een zwangerschap slikken. Het is belangrijk voor celdeling en voor de ontwikkeling van een embryo. Maar het speelt ook een rol bij herstelprocessen, wondgenezing en de aanmaak van rode bloedcellen.

Ook hier zie je weer hoe het lichaam probeert een evenwicht te vinden. Zonlicht helpt bij de aanmaak van vitamine D. Tegelijkertijd wil je niet zoveel uv-licht krijgen dat er andere belangrijke stoffen worden afgebroken of dat je huid beschadigd raakt.

Dat is precies waarom ik dat beeld van Icarus zo mooi vind. Je moet dus niet denken: als een beetje goed is, zal veel meer nog wel beter zijn. Zo werkt het lichaam dus nou nét weer niet.

We moeten juist méér naar buiten

We moeten zeker niet angstig worden voor de zon. We moeten juist veel meer naar buiten. Want zonlicht is natuurlijk meer dan uv-licht. Maar alles draait dus om de juiste balans.

Als ik terugdenk aan mijn eigen jeugd, was ik altijd buiten. Tegenwoordig zie je bij kinderen al hoeveel tijd er achter een scherm wordt doorgebracht. Dat zag ik bij mijn eigen kinderen ook. Gamen, telefoons, laptops. En volwassenen zijn natuurlijk niet anders. We werken de hele dag achter een computer, zitten binnen en ’s avonds kijken we weer naar een ander scherm.

Terwijl buitenlicht ontzettend belangrijk is. Ik vind het bijvoorbeeld een heel goed idee om ’s ochtends even naar buiten te gaan. Drink je kopje thee of koffie buiten. Loop een kwartiertje door de tuin. Stroop je mouwen op als dat kan en laat het daglicht binnenkomen.

We weten steeds meer over hoe belangrijk licht is voor ons dag-nachtritme, voor cortisol, serotonine en onze slaap.

Eigenlijk wist de mens dat vroeger natuurlijk al. Je stond op als het licht werd en ging slapen als het donker werd. Nu hebben we kunstlicht, televisies, telefoons en computers en proberen we vervolgens met melatoninetabletten weer iets toe te voegen aan wat de natuur zelf ook kan regelen.

Ga naar buiten, maar kijk naar je huid

Dus: ga naar buiten. Maar kijk naar je huid. Als je bruin begint te worden, is dat een signaal dat je misschien nét iets te ver bent gegaan. Dan kun je een zonnebrandcrème gebruiken, een hoed dragen, de schaduw opzoeken of op andere uren naar buiten gaan.

Die grens is bij iedereen anders. Dat is ook al zo fascinerend: onze huid is aangepast aan waar we vandaan komen.

Kijk naar mensen die oorspronkelijk uit gebieden komen waar ontzettend veel zon is. Hun huid heeft van nature meer bescherming. In Scandinavië is het juist anders. Daar is veel minder zonlicht en moet de huid meer licht kunnen doorlaten.

De natuur heeft dat prachtig geregeld. Maar … we leven allang niet meer allemaal op de plek waar onze voorouders vandaan kwamen. We emigreren en reizen de hele wereld over. En onze leefstijl is ook veranderd. We zitten het grootste deel van het jaar binnen en stappen dan vanuit een Nederlands kantoor in het vliegtuig en liggen een paar uur later onder een felle tropische zon.

Dat is natuurlijk een heel vreemde overgang voor je huid.

Onze huid past niet altijd meer zo goed bij onze omgeving en leefstijl

Hoe mooi en slim het beschermingssysteem ook in elkaar zit; onze huid past niet altijd meer zo goed bij hoe we zijn gaan leven. Onze leefstijl is sneller veranderd dan de huid. Daarom moeten we vooral wat beter kijken naar wat ze ons vertelt.