Hoe veilig zijn zinkoxide en titaniumdioxide?
Als je gaat zoeken op het internet naar informatie over veilige en goede zonfilters dan wordt er door dermatologen eigenlijk altijd zinkoxide of titaniumdioxide geadviseerd. Ik denk daar een beetje genuanceerder over.
Het is grappig om te zien dat op internet iedereen informatie van elkaar overneemt zonder de ‘bronnen’ te checken. Dat Amerikaanse dermatologen zinkoxide en titaniumdioxide adviseren snap ik best, want in Amerika zijn een heleboel goede zonfilters die we hier in Europa gebruiken, nog niet goedgekeurd. Zonnebrandproducten vallen daar onder de geneesmiddelenwet. En dat betekent dat het registreren van nieuwe filters een kostbaar en eindeloos traject is dat via de FDA loopt, waardoor het land dus achterloopt met de filters die gebruikt en geadviseerd worden. Maar Nederlandse huidspecialisten zouden beter moeten weten.
Hoe werken deze zonfilters?
Zinkoxide en titaniumdioxide zijn minerale filters. Ze behoren tot de meest gebruikte filters van het moment en veroorzaken zelden een allergische reactie. Het zijn zogeheten breedspectrum filters. Dat wil zeggen dat ze zowel tegen uv-B- als uv-A-straling beschermen. Daarbij is zinkoxide wel superieur aan titaniumdioxide; die laatste mist namelijk een klein stukje van het uv-A-spectrum in zijn bescherming.
Goede filters dus, maar zowel zinkoxide als titaniumdioxide maken je huid echt spierwit. In hun originele vorm zijn ze daarom eigenlijk niet goed te gebruiken, tenzij je als een geisha door het leven wilt gaan. Daar hebben fabrikanten wat op gevonden. Door de werkzame stoffen in microscopisch kleine deeltjes te knippen, wordt de crème transparanter. Deze techniek wordt nanotechnologie genoemd, en is omstreden.
Wat doen nanodeeltjes?
Ik zal daarover later meer vertellen, maar heel kort gezegd is het ene nanodeeltje het andere niet. De werking en veiligheid van nanodeeltjes hangen samen met eigenschappen als het vermogen tot samenklonteren, de reactie in zonlicht zoals het genereren van vrije radicalen, de aard van het materiaal, de exacte grootte, gewicht en vorm, het effect op de cel en de capaciteit van het lichaam om het af te breken. Al deze eigenschappen bepalen de uiteindelijke werking en het effect in het lichaam. Vergelijk het maar met een regendruppel en een klein steentje op je autoruit; dezelfde grootte, maar een heel andere impact.
Iets anders dat je moet weten over titaniumdioxide en zinkoxide is dat ze bij blootstelling aan zonlicht vrije radicalen vormen. Over deze en andere (nadelige) effecten van zinkoxide en titaniumdioxide (ook wel weergegeven met de scheikundige afkorting ZnO en TiO2) zal ik hieronder nog wat meer vertellen, zodat je vervolgens zelf kunt bepalen of je deze stof wel of niet op je huid wilt smeren.
De vorming van vrije radicalen
Zinkoxide en titaniumdioxide zijn bekende fotokatalysatoren. Dat wil zeggen dat de stoffen zodra ze in contact met zonlicht komen vrije radicalen kunnen vormen. En die vrije radicalen kunnen je cellen en het DNA beschadigen, zeker als je onvoldoende antioxidanten in je huid hebt om dit op te vangen. Dit gaat zowel op voor de ‘gewone deeltjes’ als de nanoversie, en het lijkt iets erger te zijn bij titaniumdioxide dan bij zinkoxide. Het probleem is deels te ondervangen door gebruik te maken van gecoate zinkoxide en titaniumdeeltjes. Een slimme fabrikant die zijn producten up to date houdt en het niet erg vindt om een beetje extra aan zijn ingrediënten kwijt te zijn, zal hiervoor kiezen. Maar dat is voor de consument niet altijd duidelijk. Soms staat op de verpakking aangegeven dat gebruikgemaakt is van coating. Je kunt het ook bij de leverancier navragen.
Penetreren nanodeeltjes zinkoxide en titaniumdioxide de huid?
Meerdere studies hebben aangetoond dat de beide zonnefilters in nanovorm de huid niet verder ingaan dan het stratum corneum (het buitenste laagje van de huid) – op een gezonde, niet beschadigde huid dan (o.a. deze studies 1, 2, 3, 4, 5). Maar, in een studie uit 2016 is er gevonden dat titaniumdioxide in nanovorm in de dermis kan penetreren. Nano-zinkoxide penetreert niet verder dan de epidermis (o.a. deze studies 1, 2, 3, 4). Dat is recent nog eens bevestigd in een studie waarin proefpersonen twee keer per dag een crème met zinkoxide vijf dagen lang aanbrachten op de huid.
Toxicologen zien het meeste risico in het inhaleren van de nanodeeltjes titaniumoxide en zinkoxide. Volgens het Internationale Agentschap voor Onderzoek naar Kankerverwekkende Stoffen kan titaniumdioxide een kankerverwekkend middel zijn wanneer er hoge doseringen ingeademd worden en daarom is het ook beter om geen sprays of poedervormige zonnebrandmiddelen met deze deeltjes te gebruiken.
Wat zijn de effecten op het milieu?
Over dit onderwerp kan ik een hele blog volschrijven; het massale gebruik van zonnebrandproducten is namelijk een ramp voor het milieu. Berucht is bijvoorbeeld oxybenzone, deze zonnefilter heeft al zo veel koraal in poeder veranderd! Maar ook over zinkoxide en titaniumoxide is wel wat te zeggen, en ook dan komt titaniumdioxide er weer slechter af dan zinkoxide. Het negatieve effect op het milieu heeft vooral te maken met het feit dat deze stoffen vrije radicalen kunnen vormen. Vooral de ongecoate versie veroorzaakt daarbij problemen.
Mijn advies
Mijn conclusie? Als je bijvoorbeeld voor bijna alle zonnebrandproducten allergisch bent (check dan wel even of je niet gewoon last hebt van een zonneallergie) dan zijn minerale filters een goede keuze. Maar mijn advies is om dan een crème op basis van zinkoxide te gebruiken in plaats van titaniumdioxide.
Laat je niet voor de gek houden, bij een crème die doorschijnend of vrijwel doorschijnend is, is eigenlijk altijd gebruikgemaakt van nanodeeltjes, ook al doet de producent alsof dat niet het geval is. Organische merken hebben hier nog weleens een handje van; en bij Amerikaanse producten mag dit ook gewoon. Het hoeft overigens helemaal gaan probleem te zijn, zeker niet bij gecoate nanodeeltjes zinkoxide, maar wil je dat liever niet, check het dan bij de leverancier. Wat betreft het milieu, denk als je in gebieden gaat zwemmen met koraal eens aan zonbeschermende kleding. Alle beetjes helpen.
Nog een allerlaatste tip! Zorg dat jouw antioxidanten in je huid op peil zijn, eet veel groenten en fruit en smeer met een crème met antioxidanten. Dan maak je de kans dat vrije radicalen schade aan kunnen richten in je huid zo klein mogelijk.
Groetjes,
Jetske
Onderzoeksarts cosmetische dermatologie