Over puistjes, pukkels en acne

Afgelopen maandag mocht ik aanschuiven bij Koffietijd om wat te vertellen over acne. Aan de enorme hoeveelheid reacties merkte ik maar weer eens hoeveel mensen worstelen met puistjes en acne en hoe groot de behoefte aan informatie is. In de uitzending was natuurlijk te weinig tijd om alles te kunnen vertellen. Daarom hierbij (als je op de foto klikt) niet alleen het koffietijd-filmpje, maar ook nog eens het hele verhaal. Een groot deel van het onderstaande stuk is trouwens ook terug te lezen in mijn huidboek.

Je bent niet de enige

Maar liefst 90% van de mensen krijgt op enig moment in zijn leven te maken met acne. En dat zijn niet alleen tieners, maar ook volwassen mannen (25%) en vrouwen (50%). Acne komt vaker voor dan alle andere huidaandoeningen bij elkaar. Toch weten we uit onderzoek dat maar een klein deel van de mensen professionele hulp zoekt. Dat is jammer, want aan acne is veel te doen. Hoe eerder je er wat aan doet, hoe kleiner de kans dat er littekentjes of pigmentvlekjes ontstaan.

Hoe ontstaat acne?

Acne wordt veroorzaakt door een abnormale verhoorning van de bovenste huidcellen, een verhoogde talgproductie en een ontsteking van de huid door de aanwezigheid van de bacteriën. De behandeling van acne heeft alleen zin wanneer al deze bovenstaande punten tegelijk worden aanpakt. En dat is dan meteen ook de reden waarom de meeste acne-behandelingen niet werken.

Externe oorzaken: cosmetica, voeding, stress en roken

Hoewel acne ontstaat door een combinatie van erfelijke aanleg en hormonale verstoringen, zijn er wel factoren die acne kunnen verergeren. Een zeer veel voorkomende oorzaak is het gebruik van cosmeticaproducten. Te vette producten, maar juist ook te uitdrogende producten en producten met irriterende ingrediënten, kunnen acne veroorzaken. Bij het grootse deel van de mensen met acne zal er al een sterke verbetering van de acne optreden door het aanpassen van het huidverzorgingsregime.

Ook voeding kan acne beïnvloeden. Inmiddels staat vast dat melkproducten een relatie hebben met acne. Dit lijkt te komen door de hormoonachtige stoffen die deze producten bevatten. Buiten melkproducten kunnen ook voedingsstoffen met een hoog suikergehalte kunnen van invloed zijn op acne. De ”suikerpiek” in je bloed zorgt voor de aanmaak van insuline. Insuline stimuleert weer de productie van androgenen en deze verhogen op hun beurt de talgproductie. Mensen met acne kunnen gerust melkproducten en producten met suiker eten en drinken, maar let op met te veel hiervan.

Niet alleen voeding, maar ook stress (en te weinig slaap) heeft een negatieve invloed op acne. Het is al langer bekend dat stress aandoeningen aan de huid, zoals eczeem en psoriasis, kan verergeren. Maar stress maakt de huid ook vatbaarder voor bacteriën, waardoor acne kan verergeren. Peter Elias, professor dermatologie van het Universiteits ziekenhuis van San Francisco, toonde in 2007 aan dat stress bij muizen resulteert in een verhoogde productie van het stresshormoon (glucocorticoid). Hij liet zien dat dit hormoon niet alleen de barrièrefunctie van de huid verstoort, het vermindert ook het aantal stofjes in de huid dat ons beschermt tegen aanvallen van bacteriën.

In een recent gepubliceerd onderzoek in de Journal of American Academy of Dermatology wordt aangetoond dat er een behoorlijk sterke relatie bestaat tussen roken en acne. Bovendien blijkt ook het aantal gerookte sigaretten per dag gecorreleerd te zijn met de ernst van de acne. Het gaat hierbij om acne met relatief weinig ontstekingen en vooral veel bultjes en mee-eters. Dit is ook de soort acne die het meeste voorkomt bij volwassenen; circa 85% van de vrouwen met acne heeft hier last van. Roken heeft dus ook een negatieve invloed op acne.

De behandeling van acne

Voordat je met succes acne kunt gaan behandelen is het essentieel vast te stellen om welke soort acne het gaat. Gaat het om milde acne met vooral bultjes en comedonen of zijn er ook veel echte puistjes, papels of zelfs abcessen te zien?

Soms lijkt het alsof iemand acne heeft, maar is er in werkelijkheid iets anders aan de hand. Het is heel belangrijk om dit te onderkennen. Want een aandoening behandelen als acne, terwijl het dat niet is, vergroot de kans op verergering van je kwaal. De aanwezigheid van roodheid in het gezicht, kleine zichtbare bloedvaatjes, een overgevoelige huid en pukkeltjes waar geen talg in zit, maar vooral vocht, is zeer waarschijnlijk geen acne. De verschijnselen, of een combinatie ervan, duiden op rosacea. Een lastige kwaal waarbij het echt zoeken is naar de juiste behandeling. Ik noem het bewust omdat veel mensen met rosacea (en hun behandelaars!) niet weten wat de oorzaak is van de huidproblemen. Ze gaan aan de slag met middeltjes die bedoeld zijn voor acne, maar die de rosacea juist verergeren. Een aandoening die lijkt op rosacea is periorale dermatitis. Dit komt vooral voor bij jonge vrouwen. De bultjes zitten dan voornamelijk rond de mond. Hoewel er meestal geen talg in zit, kunnen ze wel gaan ontsteken. Ook deze bultjes moet je niet gaan behandelen als acne.
Rode bultjes kunnen ook wijzen op een overgevoeligheidsreactie op huidverzorgingsproducten of make up. Ook dan bevatten ze geen talg. Vaak jeuken de bultjes ook.

Gebruik van huidverzorgingsproducten

Er bestaat een heel belangrijke regel die in acht genomen moet worden bij de behandeling van acne. De huid met acne is per definitie een overgevoelige en geïrriteerde huid, en zo moet zij dus ook behandeld worden. Wees voorzichtig en doe niets wat de irritatie verergert. Vermijd geparfumeerde producten en producten met gedenatureerd alcohol. Gebruik alleen cosmeticaproducten die echt een functie hebben en gebruik ze niet vaker dan aangegeven. Hoe meer de huid wordt gemanipuleerd, hoe groter de kans op problemen. Regelmatig scrubben of stomen verergert acne. Reinig de huid niet vaker dan nodig en gebruik voor de acne-huid producten met ingrediënten waarvan de werkzaamheid is bewezen. Een van de meeste effectieve cosmetische ingrediënten voor de behandeling van acne is salicylzuur. Salicylzuur is een exfoliant en gaat de verhoorning van de huid en verstopping van de talgklieren tegen. Een concentratie van 1 a 2 % is meestal voldoende om milde acne (mee-eters) te behandelen. Een extra voordeel van salicylzuur is dat het ook nog ontstekingsremmend werkt. Ook benzoylperoxide is een zeer geschikt ingrediënt om acne te behandelen. Benzoylperoxide kan zonder recept bij de apotheek gekocht worden bij voorkeur in een concentratie van 2,5 %. Dat is sterk genoeg en geeft minder irritatie dan de veelgebruikte concentratie van 5%. Het doodt de bacterie p. Acnes en wordt al 40 jaar met succes ingezet tegen acne. Bij goed gebruik (dun smeren en een keer per dag) verdragen de meeste mensen het goed. Slechts 1 tot 3 procent van de gebruikers ontwikkelt een allergie. Ook “went’ de huid er niet aan, zodat het ook op de lange duur werkzaam blijft. Smeer benzoylperoxide niet alleen op het puistje zelf, maar op het hele aangedane gebied. Puistjes doen er ongeveer twee weken over om te voorschijn te komen. Met andere woorden, als je met een cosmetica product alleen de bestaande puistjes behandelt, zal je acne over twee weken dus niet verbeterd zijn. Aangezien benzoylperoxide bacteriedodend werkt, is gebruik bij alleen comedonen en bultjes minder zinvol. Overige cosmetische ingrediënten die de huid met acne kunnen verbeteren zijn ingrediënten die ontstekingremmend of barriereherstellend werken, zoals bijvoorbeeld niacinamide, allantoine, groene thee, glycyrrhiza glabra of quercitin. Ook van lokaal gebruik van vitamine C is bekend dat het acne kan verminderen. Bij de meeste vormen van acne kom je met de hierboven beschreven verzorging vaak al een heel eind. Als je wilt weten welke producten geschikt zijn voor je huid kun je even surfen naar productadvies op mijn blog of de uitgebreide huidanalyse op mijn site…

Hardnekkige gevallen

Maar bij hardnekkige gevallen, is er beslist meer nodig. Peelings met een hoge concentratie glycolzuur of liever nog salicylzuur kunnen de acne sterk verbeteren. Daarbij kunnen ze ook de door acne ontstane pigmentvlekjes vervagen. Laser of lichtbehandelingen gaan de bacterie p. Acnes te lijf en remmen de talgproductie. Voorbeelden zijn behandelingen met de KTP laser of de 1064 YAG laser. Een voordeel is dat hierdoor ook pigmentvlekjes en littekens minder zichtbaar zullen worden. Goedkoper zijn behandelingen met blauw of rood licht, maar deze hebben alleen een tijdelijk effect. Voor ernstige acne bestaat de Photo Dynamische Therapie, die de overactieve talgkliertjes onschadelijk maakt. Dit is een nieuwe behandeling met goede resultaten. Helaas is het ook erg prijzig.

Help! Nog stééds acne!

Voor mensen met acne is de drempel om naar een arts te gaan hoog. Wil je echt goed resultaat, dan ontkom je er toch vaak niet aan om goede huidverzorgingproducten en/of behandelingen te combineren met middelen die een arts kan voorschrijven. Daarom is een goede samenwerking tussen schoonheidsspecialist en arts ook van groot belang. Vaak biedt juist de combinatie van een goede basisverzorging, een crème met antibiotica overdag en ’s nachts een crème met vitamine-A-zuur de oplossing. Is er sprake van ernstige acne, dan moeten er wellicht nog wat meer middelen in de strijd geworpen worden. Hierbij valt te denken aan orale antibiotica, de anti-conceptiepil die de werking van mannelijke hormonen in je lichaam tegengaat en Accutane, een vitamine A-preparaat om in te nemen. Dit moet echt alleen gebruikt worden als niets anders helpt. Het heeft vervelende bijwerkingen en maakt de huid verschrikkelijk droog omdat het de talgproductie praktisch stil legt.

Behandeling van acne is in de meerderheid van de gevallen heel succesvol. Maar het is wel een zaak van lange adem. Acne heeft niet een simpele oorzaak, en evenmin een simpele oplossing.

Groetjes, Jetske

(Dr. Jetske Ultee- onderzoeksarts cosmetische dermatologie)

Lees ook:
‘De (cosmetische) behandeling bij acne‘,
‘Puistjes. Moet ik wel of niet naar de dokter?‘,
‘Invloed van stress op de huid‘,
‘Huidveroudering door de zon‘,
‘Toch relatie tussen voeding en acne?‘, en
‘Hulp bij de keuze van de exfoliant‘.