Stap 1 naar een rustige huid: wat voor puistjes heb je eigenlijk?

Als ik dagelijks ergens veel vragen over krijg, dan is het wel over puistjes. Dat is niet zo gek, want bijna iedereen krijgt er weleens mee te maken en zelfs één enkele pukkel kan je humeur goed verzieken; laat staan meerdere. En hoewel je acne vaak in de puberleeftijd ziet (juist als je al zo onzeker bent over alles wat er gebeurt en verandert) komt een onrustige huid ook  ontzettend vaak voor bij volwassen. En ook dan kan de impact groot zijn. Ik wil er daarom toch weer een blog aan wijden. Want mijn ervaring is dat lang niet altijd de goede aanpak wordt gevolgd …

Het ene puistje is het andere niet

Het allerbelangrijkste wat je moet weten als je last hebt van puistjes, is dat het ene puistje het andere niet is. En om het nog gecompliceerder te maken: je kunt ook last hebben van meerdere ‘soorten’ puistjes. Om puistjes goed te kunnen behandelen, zal je eerst moeten achterhalen welke klacht precies speelt. Anders is de kans groot dat je geen effect gaat zien van je gekozen behandeling. Of nog vervelender: dat je klachten erger worden.

Wat voor puistjes kunnen we dan onderscheiden? Wat ik je daarover wil vertellen is niet in de dermatologische handboeken terug te vinden, maar vormt mijn eigen manual gebaseerd op mijn ervaringen en de wetenschappelijke onderzoeken die ik over dit onderwerp bijhoud. Voor mij is deze indeling echt onmisbaar omdat bij elke ‘type’ acne weer een andere plan van aanpak past.

Welke puistjes kun je onderscheiden?

• 1. Puistjes veroorzaakt door een hormonale disbalans

Dit is de ‘officiële’ acne en wordt veroorzaakt doordat bepaalde hormonen de talgproductie in een overdrive zetten, de huidcellen vermeerderen en de talgklieren verstoppen. In tegenstelling tot wat veel mensen denken zijn niet alleen de mannelijke hormonen ‘schuldig’ aan hormonale acne. Ook insuline en IGF-1 zijn belangrijke boosdoeners. Dat verklaart waarom deze vorm verergert door het eten van suikers, zuivel en andere voedingsproducten die de insulineproductie laten pieken. Ook stress maakt via de productie van cortisol hormonale acne erger.

Deze vorm van acne is vaak heftig, de ontstekingen zitten in de regel wat dieper in de huid en je ziet meestal een combinatie van echt ontstoken puistjes (in verschillende stadia) en mee-eters. Bij vrouwen zie je de puistjes vaak op de kaaklijn en kin.

Van alle puistjes is deze ‘echte acne’ meestal het lastigst te behandelen. Deze vorm komt vaak bij pubers voor, maar ook bij vrouwen in de overgang, bij vrouwen die een bepaalde anticonceptie gebruiken (bijvoorbeeld het Mirena-spiraaltje) hebben en bij vrouwen vlak voor de menstruatie.

Maar ook als je niet in de tiener- of overgangsfase zit, kan er bij jou sprake zijn van een hormonale disbalans. Bijvoorbeeld door chronische stress, te veel hormoonverstorende stoffen die je binnenkrijgt of een slechte darmfunctie door een veranderd microbioom van de darm.
Want wist jij dat de bacteriën in je darm direct van invloed zijn op hormonen als insuline, oestrogeen en testosteron, en zelfs op IGF-1?
Heb jij last van acne en ook klachten als gewichtstoename, een onregelmatige cyclus, PMS, endometriose en/of overbeharing, dan kan het zijn dat je last hebt van een hormonale disbalans. Maar ook symptomen als gejaagdheid, hartkloppingen, slaapproblemen, extreme moeheid, chronische infecties, lusteloosheid in combinatie met darmklachten kunnen een aanwijzing zijn dat het met jouw hormonen – en daarmee jouw huid – niet helemaal in orde is. Nu snap je ook waarom ik in de meerderheid van de gevallen helemaal geen voorstander ben van het voorschrijven van antibioticapillen bij de behandeling van acne.

 

• 2. Puistjes door een chronisch ontstekingsproces van het lichaam

Deze puistjes zijn vaak wat oppervlakkiger en minder groot dan die je ziet bij de hormonale acne. Door onderliggende problemen als een allergie voor voedingsmiddelen, een leaky gut of bacteriële overgroei van de darm reageert je lichaam (en je immuunsysteem) heel erg heftig op bepaalde (externe) stofjes van huidbacteriën, schimmels en huidmijten (demodex). Vergelijk het maar een beetje met hooikoorts, je eigen afweerreactie reageert heel sterk op iets waar andere mensen helemaal geen last van hebben. Ook puistjes veroorzaakt door de huidaandoening rosacea vallen in deze categorie.

Regelmatig zie je een combinatie van deze puistjes en puistjes die veroorzaakt worden door hormonen. Vaak heeft dan de verstoorde darmfunctie ook een hormonale disbalans gecreëerd. Of de hormonale disbalans zorgt (meestal via het stresshormoon cortisol) voor een chronisch ontstekingsproces in het lichaam.

 

• 3. Puistjes door een overgroei van gisten, mijten of bacteriën

Ik had het net al over een overgevoeligheid voor bepaalde bacteriën, schimmels en demodexmijten op de huid. Maar er zijn ook mensen die niet zo zeer overgevoelig zijn, maar bij wie deze bovenstaande ongewenste vrienden zich zo ‘thuis’ voelen dat ze zich in groten getale vermeerderen. Dit zie je bijvoorbeeld bij gistpuistjes. Kenmerkend voor deze soort puistjes is dat ze niet reageren op antibiotica, of juist veel erger worden. Antibiotica die normaal worden voorgeschreven bij acne doden namelijk de bacteriën die de gist in toom houden.
Gistpuisjes zijn meestal huidkleurig en klein en zie je vooral op het voorhoofd. Soms kunnen ze wat jeuken. De puistjes zijn in de regel makkelijk te behandelen, maar komen vaak wel weer terug. Gisten houden van vocht en warmte, dus ze manifesteren zich vooral in de zomermaanden.

Ook een overgroei aan huidmijten (demodex) kunnen puisten veroorzaken. Om te weten of mijten het onderliggend probleem zijn, is overigens heel makkelijk met behulp van een microscoop vast te stellen. Jammer dat zo weinig artsen dat checken, want het probleem is goed te behandelen, maar niet te genezen met de standaardbehandelingen tegen acne. Als je heel veel demodexmijten op je huid hebt, dan is je huid meestal ook wat rood en zie je tussen de puistjes door vaak wat fijne schilfertjes. Net als bij gistpuistjes kunnen de bultjes heel snel opkomen en kan de huid ook een beetje jeuken. Als je daarbij ook vaak oogontstekingen of irritatie hebt, moeten de alarmbellen helemaal gaan rinkelen!

Puistjes ten gevolge van een bacteriële overgroei zijn meestal wat kleiner en roder dan gistpuistjes. Soms hebben ze een klein wit kopje maar in de regel zie je geen mee-eters. Af en toe zie je kleine korstjes ontstaan.

Of er op de huid sprake is van een overgroei aan gisten, mijten of bepaalde bacteriën is voor een arts goed vast te stellen. Wel moet je bedenken dat er vaak een reden is dat er een overgroei aan deze bewoners is ontstaan. Dat kan bijvoorbeeld door een verminderde weerstand, een slecht functionerende huidbarrière, of het onvoldoende reinigen van de huid. Je kan de bewoners evacueren, maar als je niets doet aan de oorzaak, zullen ze snel weer terugkomen.

 

• 4. Puistjes door irritatie van de huid

Soms zijn puistjes ook ‘gewoon’ een ‘oppervlakkig’ huidprobleem, ontstaan door irritatie. De omringende huid is dan vaak rood en onrustig, en de puistjes zijn klein. Een bekende oorzaak voor irritatiepuistjes is het verkeerd gebruik van huidverzorgingsproducten. Je wilt niet weten hoe vaak dit voorkomt! Wat ik  verder heel veel zie is dat dat mensen met puistjes uit de eerste groep (hormonale disbalans) uiteindelijk deze puistjes erbij krijgen omdat ze hun huid te agressief behandelen.

Als jij dit soort puistjes hebt, knapt je huid snel op als je je huid even een tijdje met rust laat, om daarna weer rustig milde producten te introduceren.

Snel meer in mijn volgende blog

Ik kan me voorstellen dat het je na al deze informatie een beetje duizelt. En dat je ook graag meer wilt weten over hoe je de verschillende puistjes nu het beste kunt aanpakken. Daar wil ik in een volgende blog verder op ingaan. Maar misschien ben je hier alweer een beetje meer mee geholpen?

Puistjes zijn voor jong en oud ellendig. Mijn ervaring is dat je er met wat geduld en kennis écht wat aan kunt doen. In de tussentijd geldt voor iedere huid met (alle) puistjes: wees mild. En – hoe lastig ook in deze tijd van het jaar – probeer een beetje rustig aan te doen met suikers en zuivel. Bedenk verder dat stress niet helpt. Voldoende slaap en ontspanning doen de (onrustige) huid goed.

 

Groetjes Jetske
Onderzoekarts cosmetische dermatologie